Aparat nakładkowy można zdjąć przed jedzeniem i szczotkowaniem, dlatego zwykle ułatwia utrzymanie higieny bardziej niż aparat stały. Nie oznacza to jednak, że podczas leczenia dziąsła nie wymagają kontroli. Nakładki mogą sprzyjać zatrzymywaniu płytki bakteryjnej, drażnić tkanki albo ujawnić wcześniejsze problemy z przyzębiem. Krótkotrwały ucisk po założeniu nowego kompletu nakładek jest zwykle spodziewany. Krwawienie, obrzęk, cofanie się dziąseł lub rana, która się nie goi, wymagają już oceny lekarza.
Nakładki ułatwiają higienę, ale jej nie zastępują
Badania porównujące aparaty nakładkowe ze stałymi wskazują, że użytkownicy nakładek często mają mniej płytki, słabszy stan zapalny dziąseł i płytsze kieszonki. Wynika to głównie z możliwości zdjęcia aparatu i dokładnego umycia zębów. Autorzy badań zaznaczają jednak, że wyniki zależą od regularnej higieny i sposobu użytkowania nakładek.
Problem pojawia się wtedy, gdy pacjent zakłada nakładki na nieumyte zęby. Resztki jedzenia, płytka i cukry zostają zamknięte przy powierzchni szkliwa oraz brzegu dziąsła. Ciepłe i wilgotne środowisko sprzyja namnażaniu bakterii. Z czasem dziąsła mogą zacząć krwawić, puchnąć i boleć podczas czyszczenia.
Nakładki również wymagają regularnego mycia. Osad pozostający na ich wewnętrznej stronie szybko wraca na zęby, nawet jeśli pacjent starannie je wyszczotkował.
Krwawienie i obrzęk mogą wskazywać na zapalenie dziąseł
Pojedyncze krwawienie po zbyt mocnym nitkowaniu może wynikać z urazu. Jeśli jednak krew pojawia się codziennie podczas szczotkowania, dziąsła są zaczerwienione albo obrzęknięte, trzeba sprawdzić stan higieny i przyzębia.
Zapalenie dziąseł nie zawsze boli. Pacjent może przez wiele tygodni widzieć jedynie krew na szczoteczce lub czuć nieprzyjemny smak po zdjęciu nakładek. Ograniczenie szczotkowania zwykle pogarsza sytuację, ponieważ płytka pozostaje przy linii dziąseł.
Przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego należy opanować aktywny stan zapalny przyzębia. Europejska Federacja Periodontologiczna wskazuje, że leczenie periodontologiczne powinno poprzedzać przesuwanie zębów u pacjentów z chorobą przyzębia. Dalsza terapia wymaga później współpracy ortodonty i periodontologa.
Krawędź nakładki może mechanicznie drażnić dziąsło
Prawidłowo dopasowana nakładka nie powinna wbijać się w dziąsło ani tworzyć bolesnej rany. Niewielka tkliwość po założeniu nowego zestawu może wynikać z nacisku potrzebnego do przesuwania zębów. Ostry ból w jednym miejscu, ranka, białawy ślad lub krwawienie przy brzegu nakładki sugerują jednak miejscowe drażnienie.
Nie należy samodzielnie mocno przycinać ani szlifować aparatu. Taka zmiana może pogorszyć jego dopasowanie i wpłynąć na przebieg leczenia. Ortodonta powinien sprawdzić, czy problem powoduje nierówna krawędź, nieprawidłowo osadzona nakładka, zaczep przyklejony do zęba albo zmiana położenia zęba.
Cofanie się dziąseł wymaga dokładniejszej oceny
Recesja dziąsła oznacza przesunięcie jego brzegu i odsłonięcie części korzenia. Ząb może wyglądać na dłuższy, a szyjka zaczyna reagować na zimne napoje, szczotkowanie lub dotyk. Przyczyną nie zawsze jest sam aparat. Znaczenie mają również cienkie dziąsła, położenie zęba w kości, nieprawidłowe szczotkowanie, stan zapalny oraz planowany kierunek przesunięcia.
Materiały EFP wskazują, że cienki fenotyp dziąseł i położenie zęba po stronie policzkowej często towarzyszą recesjom. Ryzyko może rosnąć, gdy podczas leczenia ząb przesuwa się poza granice jego kostnego podparcia. Dlatego pacjent z odsłaniającą się szyjką powinien skonsultować zmianę przed przejściem do kolejnych etapów terapii.
Których objawów nie należy przeczekiwać?
Kontroli wymagają utrzymujące się krwawienie, obrzęk, ropa, nieprzyjemny zapach, ból dziąsła oraz widoczne cofanie się jego brzegu. Zgłoś się także wtedy, gdy rana od nakładki nie goi się po kilku dniach, ząb staje się wyraźnie ruchomy albo pojawia się ból przy nagryzaniu.
Sam nacisk odczuwany przez pierwsze dni po zmianie nakładek zwykle stopniowo słabnie. Objawy pochodzące z dziąseł często utrzymują się, wracają w tym samym miejscu lub nasilają się podczas szczotkowania. Lekarz może wtedy ocenić higienę, głębokość kieszonek, recesje, stan kości i sposób przesuwania zębów.
Zdrowe przyzębie pomaga bezpiecznie prowadzić leczenie ortodontyczne
Nakładki mogą sprzyjać dobrej higienie, jeśli pacjent regularnie czyści zęby, przestrzenie międzyzębowe i sam aparat. Nie chronią jednak przed zapaleniem dziąseł ani recesją. Obserwowanie zmian i szybka konsultacja pozwalają skorygować higienę, dopasowanie nakładki lub plan leczenia. Periodontolog może ocenić kondycję tkanek przed leczeniem ortodontycznym i w jego trakcie, a w razie potrzeby zaplanować terapię we współpracy z ortodontą.
Mieszkam i pracuję w Warszawie. Praktykę lekarską prowadzę od ponad dwudziestu lat. Jestem współwłaścicielką kliniki stomatologicznej Trio-Dent, gdzie leczę pacjentów, prowadzę badania naukowe, ale też udzielam pomocy osobom, które jej potrzebują.
